Kwasowość gleb

Zakwaszenie gleb w warunkach glebowo - klimatycznych Polski jest procesem naturalnym. Proces ten ulega znacznemu przyspieszeniu w ostatnich latach na skutek czynników antropogenicznych takich jak: narastający wpływ przemysłowych emisji związków siarki i azotu i związane z tym kwaśne deszcze, nieracjonalne nawożenie mineralne i zakwaszające działanie nawozów mineralnych, jak również towarowy charakter produkcji rolnej i wynoszenie poza obręb gospodarstwa znacznych ilości różnych pierwiastków wraz z określonymi płodami rolnymi przeznaczonymi do sprzedaży.

Wykorzystanie gleby do produkcji coraz większej masy żywności, przy występującym dość często niedostatecznym rekompensowaniu ubytków składników mineralnych i organicznych, prowadzi w prosty sposób do jej degradacji i, co za tym idzie, do obniżenia wartości odżywczych i smakowych produkowanej żywności. Odbija się to w sposób oczywisty na zdrowiu i życiu organizmów wyższych stanowiących dalsze ogniwa w łańcuchu troficznym.

Jednym z najistotniejszych parametrów, decydujących o sprawności, urodzajności, przebiegu procesów chemicznych i biochemicznych oraz walorach użytkowych gleb, jest jej kwasowość - mierzona odczynem pH.

Zakwaszenie gleb jest miarą zawartości wapnia w glebie i może być regulowane poprzez nawożenie wapna. W zależności od odczynu gleby wyróżnia się:

Tabela.1. Klasy zakwaszenia gleb



Ze zmianą kwasowości wiąże się mniejsza lub większa przyswajalność składników pokarmowych zawartych w glebie, a więc i łatwość pobierania ich przez rośliny. Od kwasowości zależy również rozwój drobnoustrojów pełniących wielorakie i ważne funkcje w glebie, ożywiając ją biologicznie. Oprócz tego kwasowość gleb wpływa bezpośrednio na rozwój roślin wyższych. Rośliny rozwijają się w określonych granicach pH. Te granice dla większości roślin znajdują się pomiędzy pH 5,6 - 7,8, przy czym optymalne pH dla rozmaitych roślin jest różne (tabela 2). Optymalne pH gleby gwarantuje pełny efekt nawożenia azotowo - potasowo - fosforowego.

Tabela.2. Wrażliwość niektórych roślin na kwaśny odczyn



* - rośliny te również reagują zwyżką plonów po złagodzeniu daleko zaawansowanego zakwaszenia

Za optymalne uznawane jest takie pH gleby, przy którym uzyskuje się maksymalne plony i rośliny nie reagują już zwyżkami plonów na zastosowane nawozy wapniowe. Tak więc optymalne pH odgranicza przedział kwasowości, w którym wapnowanie jest potrzebne od przedziału, w którym zabieg ten jest zbędny. Dawki nawozów wapniowych wyznacza się według pH i składu granulometrycznego, tzn. kategorii agronomicznej gleby. Wyróżnia się cztery kategorie agronomiczne gleb: gleby bardzo lekkie, gleby lekkie, gleby średnie, gleby ciężkie.

Do określenia potrzeb wapnowania a co za tym idzie do wyliczenia dawki wapna niezbędnej do zastosowania, samo określenie zakwaszenia nie wystarcza. Dopiero poszerzenie tej wiedzy o analizę składu granulometrycznego oraz zakwalifikowania gleby do odpowiedniego kompleksu przydatności rolniczej pozwala na wykorzystanie tych danych do zaliczenia określonych gruntów do jednej z pięciu klas potrzeb wapnowania i określenia dawki wapna niezbędnej dla zahamowania degradacji gleb, a przy systematycznym wapnowaniu poprawy odczynu.

Klasy potrzeb wapnowania to: wapnowanie konieczne, potrzebne, wskazane, ograniczone oraz zbędne.

W oparciu o kategorię agronomiczną ustalono pięć przedziałów określających potrzeby wapnowania (tabela 3) oraz dawki wapna potrzebne do niwelacji tego zakwaszenia (tabela 4).

Tabela.3. Przedziały określające potrzeby wapnowania



Tabela.4. Zalecane dawki wapna w t CaO/ha



* - przy przewadze gatunków o dużej wrażliwości na kwaśny odczyn stosować dawki jak na glebach średnich
** - przy przewadze gatunków o małej wrażliwości na kwaśny odczyn stosować dawki wapna jak na glebach lekkich